2006/May/03

เพื่อนๆครับ สิ่งซึ่งผมจะเขียนต่อไปนี้ เป็นสิ่งซึ่งผมภาคภูมิใจเป็นอย่างยิ่ง เพราะถือเป็นการแสดงกตเวทิตาต่อปรมาจารย์โดยแท้

ครับ ผมกำลังจะกล่าวถึง ท่านจิตร ภูมิศักดิ์ กวีผู้ยิ่งใหญ่ นักต่อสู้ผู้เยี่ยมยงอย่างน้อยคนนักจะเป็นได้ ผมมีโอกาสได้อ่านบทกวีของท่านเพียงเล่มเดียวเท่านั้น คือหนังสือชื่อ กวีการเมือง ซื้อจากร้านหนังสือโฆษิต เมื่อปี ๒๕๔๗ ครับ แม้จะได้อ่านเพียวงเท่านั้น (และอ่านไม่จบด้วย) ทว่าก็ประจักษ์ถึงพลานุภาพในบทกวีแต่ละบทได้ดี มีผู้สรรเสริญท่านไว้มากมาย ผมจึงขอนำประวัติของท่าน รวมถึงร้อยกรองที่ตัวผมเองเขียนสดุดีท่าน มาลงไว้ในบลอกนี้นะครับ

จิตร ภูมิศักดิ์ เกิดเมื่อวันที่

25 กันยายน

พ.ศ. 2473

ที่

ตำบลประจันตคาม

อ. ประจันตคาม

จ. ปราจีนบุรี

เสียชีวิต เมื่อวันที่

5 พฤษภาคม

พ.ศ. 2509

ที่ตำบลบ้านหนองกุง

อำเภอวาริชภูมิ

จังหวัดสกลนคร

เป็นบุตรของนายศิริ ภูมิศักดิ์ และนางแสงเงิน ภูมศักดิ์ (จิตร มีชื่อเดิมว่า สมจิตร ภูมิศักดิ์ แต่ต่อมาเปลี่ยนเป็นจิตรเพียงคำเดียว ตามนโยบายตั้งชื่อให้ระบุเพศชายหญิงอย่างชัดเจน

ของ

จอมพล ป. พิบูลสงคราม)

จิตร ภูมิศักดิ์นับเป็นนักปราชญ์และนักปฏิวัติทางความคิดและวิชาการคนหนึ่งของไทย จิตรเป็นนักวิชาการคนแรกๆ ที่กล้าถกเถียงและคัดค้านปราชญ์คนสำคัญ ด้วยวิคิดที่มีเหตุผล

และลุ่มลึก มีความโดดเด่นจากผลงานการค้นคว้าทางวิชาการที่แปลกใหม่และลึกซึ้ง ขณะเดียวกันจิตรยังมีความคิดต่อต้านระบบเผด็จการและการใช้อำนาจกดขี่ของชนชั้นสูงมาโดยตลอด

การศึกษา

เมื่อปี

พ.ศ. 2479

จิตรติดตามบิดา ซึ่งรับราชการเป็นนายตรวจสรรพสามิต เดินทางไปรับราชการยัง

จังหวัดกาญจนบุรี

และเข้ารับการศึกษาชั้นประถม ที่โรงเรียนประจำจังหวัดแห่งนั้น จิตรย้ายมาอยู่ที่

สมุทรปราการ

เมื่อปี

พ.ศ. 2483

บิดาของจิตรย้ายไปรับราชการในเมือง

พระตะบอง

ซึ่งสมัยนั้นเป็นเมืองในการปกครองของไทย (ปัจจุบันอยู่ในอาณาเขตของ

กัมพูชา)

จิตรจึงย้ายตามไปด้วย และได้เข้าศึกษาชั้นมัธยมที่นั่น

ถึงปี

พ.ศ. 2490

ประเทศไทย ต้องคืนดินแดนเมืองพระตะบองให้ กัมพูชา จิตรจึงอพยพตามมารดากลับเมืองไทย ส่วนบิดานั้น ไปเริ่มชีวิตครอบครัวใหม่กับหญิงอื่น ระหว่างที่ครอบครัวภูมิศักดิ์

ยังอยู่ที่พระตะบอง นางแสงเงินเดินทางไปค้าขายที่

ลพบุรี

ขณะที่จิตรและพี่สาว เดินทางมาศึกษาต่อใน

กรุงเทพฯ

โดยจิตรเข้าเรียนที่

โรงเรียนเบญจมบพิตร

และสอบเข้า

โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา

และคณะ

อักษรศาสตร์

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ในที่สุด

แนวคิดและการต่อสู้

ชื่อเสียงของ จิตร ภูมิศักด์ น่าจะโด่งดังในสาธารณชนวงกว้างเป็นครั้งแรก จากกรณี

โยนบก

เมื่อครั้งที่เขาเป็น

สาราณียากร

ให้กับหนังสือประจำปี ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในปี

พ.ศ. 2496.

ในครั้งนั้นเขาได้เปลี่ยนแปลงเนื้อหาที่ "ซ้ำ ๆ ซาก ๆ" ของหนังสือประจำปี โดยลงบทความสะท้อนปัญหาสังคม ประณามผู้เอารัดเอาเปรียบในสังคม ซึ่งรวมถึงรัฐบาลด้วย

รวมทั้งชี้ให้เห็นค่านิยมอันไม่ถูกต้อง ซึ่งผู้คนนับถือกันมานาน โดยบทความเหล่านั้น มีทั้งทั้งที่จิตรเขียนเอง ร่วมแก้ไข หรือเพื่อน ๆ คนอื่นเขียน. ผลก็คือ

ระหว่างการพิมพ์ หนังสือถูกทางตำรวจสันติบาลอายัด และมีการ "สอบสวน" จิตรที่หอประชุมใหญ่ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในเหตุการณ์นั้น จิตรถูกกลุ่มนิสิต

คณะวิศวกรรมศาสตร์

ตั้ง

ศาลเตี้ย

จับ "โยนบก" ลงจากเวทีหอประชุม ทำให้จิตรได้รับบาดเจ็บต้องเข้า

โรงพยาบาล

และพักรักษาตัวอยู่หลายวัน. ต่อมาทางการของมหาวิทยาลัยได้ตั้งคณะกรรมการพิจารณาโทษของจิตร และทางคณะกรรมการได้มีมติให้ พักการเรียนเป็นเวลา 1 ปี คือในปี

พ.ศ. 2497.

ระหว่างถูกพักการเรียน จิตรได้ไปสอนวิชาภาษาไทยที่โรงเรียนอินทรศึกษาอยู่พักหนึ่ง แต่สอนได้ไม่นาน ก็ถูกให้ออก เนื่องจากถูกกล่าวห